Andleg vanlíðan er ekki endilega af geðrænum toga

Erlendar rannsóknir gefa til kynna að það sé tilhneiging heilbrigðisfagfólks að sjúkdómsgera tilfinningalega vanlíðan kvenna sem oft er fremur af félagslegum rótum runnin en geðrænum og bjóða þunglyndislyf sem fyrsta og eina meðferðarúrræðið. Notkun þunglyndislyfja er meiri meðal kvenna en karla á Íslandi og fengu konur 74% fleiri dagskammta en karlar í heild á árinu 2001. Konur hafa meiri þörf en karlar til að tala um tilfinningalega líðan sína; samviskubit, áföll í bernsku, innibyrgða reiði og sorg, sem þær skynja undirniðri að þarf að koma upp á yfirborðið svo að hægt sé að sigrast á depurðunni, kvíðanum og angistinni. Karlar eru aftur á móti fremur uppteknir af erfiðleikum á líðandi stund, til dæmis í samskiptum við maka, börn og vinnufélaga og eru sannfærðir um að eitthvað í umhverfinu eða ytri aðstæður valdi þeim vanlíðan. Þeir eru ekki eins ginkeyptir fyrir geðdeyfðarlyfjum og konur, en virðast gjarnari en þær á að fá útrás fyrir reiði og sorg í óhóflegri áfengisdrykkju.

Ofurtrú á þunglyndislyfjum og skyndilausnum

Almenningur vill fá batann helst í gær og virðist hafa ofurtrú á þunglyndislyfjum, auk þess sem tiltölulega auðvelt er að nálgast þau. Andleg vanlíðan verður ekki leyst á stuttum tíma. Reynslan hefur sýnt að langtíma viðtalsmeðferð er áhrifarík aðferð í leit að lausnum á geðrænum vanda. Grípa getur þurft til geðlyfja er kvíðinn er mikill og um svefnröskun er að ræða.

Fylgikvillar og fráhvarfseinkenni

Andleg vanlíðan á sér oft djúpar, tilfinningalegar rætur, sem hvorki sjúklingurinn né viðkomandi heilbrigðisfagmaður geta gert sér grein fyrir í einum eða örfáum heimsóknartímum sem taka ef til vill 15 mínútur hver tími. Það er lágmark að boðið sé upp á viðtals- og stuðningsmeðferð í allt að þrjá mánuði áður en gripið er til þunglyndis- og róandi lyfja. 
Fylgikvillar þunglyndislyfja geta verið eftirfarandi: Tilfinningaleg flatneskja, kyndeyfð, einbeitingaskortur, skortur á fínhreyfingum, skjálfta og svefnhöfgi og einstöku sinnu koma sjálfsvígshugsanir upp í hugann. Yfirleitt ganga aukaverkanir tilbaka þegar inntöku lyfjanna er hætt, en þó virðist miðtaugakerfið einstaka sinnum skaðast og þá getur skjálfti og fínhreyfingarvandamál orðið viðvarandi. Fráhvarfseinkennin eru ekki mjög frábrugðin fylgikvillum lyfjanna, en oft þjáningafyllri. Svitaköstin, höfuðverkurinn, svefntruflanir, geð- og tilfinningasveiflur virðast stundum engan endi ætla að taka, þó allt líði þetta hjá að lokum.

Sjálfstraustið ekki byggt upp á lyfjum

Langflestir þeirra sem leita hjálpar vegna andlegrar vanlíðunar eiga það sameiginlegt að sjálfstraustið er lítið og sjálfsmyndin er veik. Geðrækt á að vera jafn sjálfsagður þáttur í lífi okkar og þjálfun líkamans er, en þar sem sálarlífið er ósýnilegt er það svo freistandi að slá þeim þætti á frest í önnum dagsins. Gott sjálfstraust og sjálfsþekking er lífsstíll sem við þurfum á að halda í framtíðinni, til þess að takast á við lífsverkefnin sem koma svo oft óumbeðið og óvænt. Lyf leysa ekki tilfinningahnúta fortíðar eða nútíðar, þú verður að leysa hnútana sjálf/ur og með hjálp og stuðningi fagfólks á geðsviði.

Námskeiðið Innri friður-Innri styrkur er valkostur fyrir þá sem langar að byggja upp grunnþekkingu í sjálfseflingu og öðlast betra sjálfstraust. Skoðið allt um námskeiðið annars staðar á síðunni.

Búum við yfir einhverri innri orku sem hægt er að virkja okkur sjálfum og öðrum til góðs? Bergþóra Reynisdóttir geðhjúkrunarfræðingur trúir að svo sé og það sem meira er hún hefur sannreynt það í eigin lífi. Nýlega ákvað hún að setja saman helgarnámskeið fyrir konur þar sem hún og hjálparkona hennar, Katrín Jónsdóttir, svæða- og viðbragðsfræðingur, blása konum í brjóst seiglu og styrk.

Námskeiðið heitir Innri friður – Innri styrkur og er haldið að Fögruhlíð í Fljótshlíð þar sem Bergþóra og kærasti hennar hafa verið í óðaönn við að laga húsið og koma upp aðstöðu til námskeiðahalds. Bergþóra hefur starfað innan geðheilbrigðiskerfisins í rúm tuttugu ár og lýsti því eitt sinn yfir í heyranda hljóði að hún ætlaði sér að taka þátt í að breyta kerfinu þannig að það félli betur að þörfum nútímakvenna.

Bergþóra starfaði lengi inni á stofnunum en þann 11. ágúst 1998 stofnaði hún eigið fyrirtæki, Liljan ehf. Stefna fyrirtækisins var sú að sinna geðrænum vandamálum fólks í þess eigin umhverfi og gera því kleift að sinna félagslegum þörfum og skyldum sínum á meðan á meðferðarvinnunni stæði.

Hugarró og innra jafnvægi í fögru umhverfi

Að mati Bergþóru er það ekki aðeins þjóðfélagslegur sparnaður, heldur miklu fremur það að fólki gefst kostur á að takast á við geðræn vandamál í eigin umhverfi, án fjárhagslegrar eða félagslegrar röskunar og að sjálfsögðu nýtur öll fjölskyldan góðs af. En skoðun Bergþóru er sú að mikilvægast sé að byrgja brunninn áður en barnið dettur ofan í hann og þess vegna ákvað hún að bjóða upp á námskeiðin. Konum gæfist þá kostur á að efla sjálfsvitund sína og innri styrk í fallegu umhverfi þar sem öðlast má hugarró og innra jafnvægi.

Að hverfa aðeins úr streitu borgarlífsins og hugsa eingöngu um sjálfar sig í tvo sólarhringa er sennilega munaður sem flestar konur telja ekki rétt að veita sér en Bergþóra er á því að það sé einfaldlega nauðsynlegt.

„Í flugvélum erum við beðnar um að setja súrefnisgrímuna fyrst á sjálfar okkur en síðan á börnin,“ segir Bergþóra. „Það er ekkert af ástæðulausu því ef við byrjum á börnunum erum við sjálfar orðnar máttvana af súrefnisskorti áður en okkur tekst að koma eigin grímu á sinn stað. Ég tel að þunglyndislyf ein og sér geri lítið fyrir konur. Það eru til konur sem í tuttugu ár hafa tekið þunglyndislyf án þess að það hafi breytt nokkru í lífi þeirra. Inn á stofnunum er mikið álag og þar af leiðandi hefur starfsfólkið lítinn tíma til að ræða við sjúklingana og komast að rótum vandans.“

Sjaldan spurt um orsök vandans

„Ég hef haft sjúklinga til meðferðar sem hafa verið innan geðheilbrigðiskerfisins í áratugi og enginn haft hugmynd um að rót vandans mætti rekja til bernskuáranna þegar viðkomandi varð fyrir kynferðislegu ofbeldi. Iðulega eru konurnar að segja frá þessu í fyrsta sinn þarna og þegar ég spyr hvers vegna er mér svarað því að enginn hafi spurt þær út í þessa hluti fyrr, “ segir Bergþóra enn fremur. „Eitt af markmiðum námskeiðsins er að kenna konum að leita lausna á tilfinningalegu ójafnvægi og með því má koma í veg fyrir að t.d. þunglyndi og kvíði nái tökum á einstaklingnum.“

Námskeiðið er frábærlega upp byggt. Fyrst er þátttakendum kennt að lifa í núinu og gleyma áhyggjunum sem ævinlega búa baka til í hugskoti kvenna. Gönguferðir, hvíld og slökun er einnig stór hluti af starfinu. Hreyfing, hvíld og áreitisstjórnun eru, að mati Bergþóru, mikilvægur þáttur í því að halda tilfinningalegu jafnvægi. Vanræki menn þennan þátt geti það leitt til niðurbrots.

Að þessu sinni eru sex þátttakendur saman komnir í stofunni í Fögruhlíð á föstudegi. Konurnar eru svolítið feimnar hver við aðra til að byrja með en á laugardeginum losna þær smátt og smátt við feimnina. Þær tjá sig meira og taka fullan þátt í því sem fram fer.

Að láta ekki undan áreitinu

Sumar hafa lært að standa með sjálfum sér og treysta eigin rödd af sjálfsdáðum. Kennsla Bergþóru er þeim eingöngu staðfesting á að þótt það taki á sé það þess virði. Sömuleiðis er hollt að fá aðstoð við að kveðja fortíðina og leggja frá sér byrðarnar. Tilfinningahnútar úr fortíðinni eru, að sögn Bergþóru, það sem helst stendur í vegi fyrir því að fólk geti blómstrað hér og nú.

Síðar um daginn er farið í áreitisstjórnun og það hvernig varast megi að láta umhverfið hafa þau áhrif á ,,sjálfið” að brestir myndist í tilfinningalífinu og menn missi stjórn á sér. Bergþóra dregur upp áhrifamikla mynd með því að binda trefil um mitti einnar konunnar og láta þrjár aðrar toga í hann á mismunandi stöðum. Á daginn kom að ekki er auðvelt að halda jafnvægi undir slíkum kringumstæðum og konan sveiflaðist fyrst í eina átt og síðan í aðra. Hver og einn er alla daga að berjast við að koma á jafnvægi og halda öllum þráðum í hendi sér og ekki að undra þótt stundum verði eitthvað undan að láta. En Bergþóra kann ráð og líkt og öll góð ráð eru þau einföld en áhrifarík.

Katrín Jónsdóttir, svæða- og viðbragðsfræðingur, veitir þátttakendum síðan innsýn í leyndardóma svæðanudds. Allir fá að prófa að nudda. Það kemur á óvart hversu vel þetta virkar og að það er bæði gaman að nudda og þiggja nudd. Katrín leiðir líka slökun og hugleiðslutímana og opnar konunum leiðina að hugarró og því að útiloka umhverfið. Með þjálfun má ná því stigi í hugleiðsluástandi að hugurinn tæmist alveg og hætti öllu flökti og þá er fimmtán mínútna hugleiðsla á við nokkurra klukkustunda svefn.

Orkunni hleypt út

Eftir að ísinn er brotinn er mikið hlegið og margt sér til gamans gert á kvöldvöku á laugardagskvöldinu. Samskiptaþjálfun og samskiptahæfni reynist þátttakendum auðveld lexía að læra daginn eftir. Að lokum velta konurnar því fyrir sér hvernig þær geti viðhaldið andlegu jafnvægi og nýtt sér þann lærdóm sem þær hafa fengið. Ótal margar hugmyndir eru settar fram og auðheyrt að fæstar konurnar verða í vandræðum með að nýta sér það sem þær fengu í veganesti.

Á námskeiðinu er boðið upp á fullt fæði og alla helgina borðuðu konurnar grænmetisfæði og holl, heimabökuð brauð. Þær eru sammála um að mataræðið hafi mikið að segja og þeim hafi orðið mjög gott af matnum sem þær fengu. Eins er gildi hreyfingar þeim ofarlega í huga og þær eru ákveðnar í að halda áfram gönguferðum eða annarri hreyfingu en ætla jafnframt að tryggja sér næga hvíld og slökun daglega.

Eftir stendur, og er efst í huga allra, að eitthvað stórkostlegt gerist þegar konur taka að deila reynslu sinni og þekkingu sem þær hafa öðlast í eldlínu átaka bæði í einkalífi og starfi. Vissulega losnar úr læðingi gífurleg orka þegar góðar konur koma saman og byrja að gefa af sér. Á tölvuöld sakna allir samskipta af þessu tagi. Að horfast í augu við aðra manneskju, hrærast til samúðar með henni eða fyllast aðdáun og gleði vegna þess að henni hefur tekist að sigrast á hindrununum. Bjartsýni og gleði er ríkjandi þegar konurnar halda heim að loknum notalegum dögum í Fögruhlíð.

Dagskrá námskeiðsins

Á föstudegi er dagskráin kynnt og þátttakendur kynna sig. Því næst er fyrirlesturinn Slakaðu á! Vertu til „Núna“! Þá tekur við gönguferð, hvíld og kvöldverður. Eftir kvöldmat er slökun og hugleiðsla.

Laugardagurinn byrjar með morgungöngu og teygjum. Þá er morgunverður snæddur og næst er fyrirlestur um innri styrk. Klukkan ellefu er fyrirlestur undir yfirskriftinni Treystu „sjálfinu“ þínu. Þá tekur við Fortíðin kvödd og hádegisverður og hvíldarstund. Eftir matinn er áreitisstjórnun, hópastarf, sund og slökun fyrir kvöldverð. Um kvöldið er kvöldvaka að gömlum og góðum, íslenskum sið og hugleiðsla fyrir svefninn.

Á sunnudagsmorgun er farið í gönguferð, gerðar teygjur og borðaður morgunverður. Kennslustund dagsins lýtur að samskiptahæfni og samskiptaþjálfun. Eftir hádegisverð er hvíldarstund og fyrirlestur um hvernig viðhalda megi andlegu jafnvægi. Að lokum er hópastarf þar sem þátttakendur taka saman eigin hugmyndir um hvernig best sé að halda jafnvæginu. Þá er slökun og kaffi. Þar með er námskeiðinu lokið og þátttakendur halda heim. Þeir sem hafa áhuga á að kynna sér námskeiðin frekar geta farið inn á slóðina www.liljan.is. Þess má geta að til stendur að halda námskeið mánaðarlega og í þrjá mánuði eftir hvert námskeið verður þeim fylgt eftir með fundum á fjögurra vikna fresti. Símanúmer Liljunnar eru 564 6669 og 863 6669.

Fagrahlíð

Fagrahlíð í Fljótshlíð er í 105 km fjarlægð frá höfuðborginni sem er um klukkustundar akstur. Mýrdalsjökull og Eyjafjallajökull blasa við og yfir öllu gnæfir fjallið Þríhyrningur. Úr brekkunni blasir við endalaus víðátta Suðurlandsundirlendis og Vestmannaeyjar sjást úti við sjóndeildarhring og virðast vera ójarðneskt ævintýraland sem svífur í loftinu fremur en eyjar umflotnar sjó.

„Lífið fýkur ekki lengur fram hjá mér“

Lilja Sigurðardóttir hefur barist við þunglyndi í átta ár. Líðan hennar hefur verið sveiflukennd þennan tíma en á stundum verið svo slæm að helst hafi hún viljað binda enda á líf sitt. *Í vetur kynntist Lilja Bergþóru Reynisdóttur geðhjúkrunarfræðingi og með hjálp hennar tekist að fá jákvæða sýn á lífið og og líta bjartari augum til framtíðar, auk þess sem lyfjaskammturinn hefur minnkað.*

Lilja er ung að árum og ætti samkvæmt hugmyndum samfélagsins að vera að lifa blómaskeið lífs síns og sín bestu ár. Hvenær byrjaði hún fyrst að finna fyrir þunglyndi?

„Það er erfitt að tímasetja það nákvæmlega,“ segir Lilja hugsandi á svip. „Ég byrjaði að reyna vinna á þunglyndinu þegar ég var sextán ára gömul. Ég var þá fyrst sett á lyf en ég hætti að taka þau tveimur árum síðar. Ég taldi mig það góða að ég gæti það en fyrir þremur árum helltist þunglyndið yfir mig að nýju og líðan mín varð mjög slæm.“

Gerðir þú þér strax grein fyrir að þú þjáðist af þunglyndi ?

„Nei, en ég fór samt til geðlæknis og hann lét mig hafa lyf. Ég hitti þann lækni þrisvar og var í sambandi við hann heilan vetur en hann taldi óþarft að hitta mig oftar. Ég fór til útlanda og breytti um umhverfi eftir að hafa tekið lyfin í um tvö og hálft ár og ákvað sjálf að hætta. Ég náði mér frekar vel á strik úti og taldi mig geta það.“

Langar stundum mest til að binda enda á lífið

Hvernig varstu sem barn? Varstu glaðlynt barn eða hafðir þú þá strax tilhneigingu til þunglyndis?

„Mér er sagt að ég hafi verið opið og glaðlynt barn en ég missti mömmu mína þegar ég var níu ára og það setti auðvitað sitt mark á æskuna. Margir sem hafa þekkt mig frá því ég var lítil eru mjög undrandi á að ég sé að kljást við þunglyndi því ég hef alltaf verið opin og glöð. Fólk segist ekki geta séð það á mér að ég sé þunglynd. Ég fór hins vegar að verða vör við þetta á unglingsaldri.“

Getur þú lýst líðan þinni þegar þunglyndið er verst?

„Ég er rosalega eirðarlaus og finn engan tilgang í lífinu. Ég veit þá ekki til hvers ég ætti að lifa og byrja mjög gjarnan að rífa sjálfa mig niður. Ég er sjálfri mér verst að því leyti því ég tala til sjálfrar mín á mjög neikvæðan hátt og finnst ekkert sem ég geri nægilega gott. Ég er einnig ákaflega hörð við sjálfa mig þegar ég geri mistök eða eitthvað rangt og þótt öðrum finnist ég ekki hafa gert neina vitleysu get ég ekki fyrirgefið sjálfri mér og á það til að rífa mig niður í smæstu mola.“

Þunglyndi fylgja oft sjálfsvígshugsanir og sumir gera tilraunir til að taka eigið líf. Hefur það komið fyrir hjá þér?

„Ég reyndi tvisvar að taka eigið líf en var stöðvuð. Önnur tilraunin var mun alvarlegri en hin. Mig langaði á þeim tíma alltaf að binda enda á þetta og hugsunin um að enda líf mitt hefur blundaði í undirmeðvitundinni meðan mér leið verst. Það kom fyrir að ég var að keyra og hugsaði þá með mér hvort ég ætti ekki bara að keyra út af á þessum stað eða hinum. Það er stutt í hugsanir af þessu tagi hjá fólki sem er þunglynt og mig langaði stundum bara til að fara. Þá velti ég fyrir mér af hverju mér þurfti að líða svona illa. Mér fannst ég vera vanmáttug og ekki hafa neina stjórn á hugsunum mínum eða lífi. Ég réð ekki við mig.“

Ákvað að gera eitthvað sjálf í sínum málum

Hvernig áhrif hefur sjúkdómurinn haft á líf þitt? Hefur þú t.d. getað stundað nám og vinnu?

„Ég er búin með stúdentspróf en það tók tíma að ljúka því. Ég ætlaði til að byrja með ekki að fara í nám en ákvað svo að reyna. Síðasta árið í skólanum fékk ég að mæta þegar ég gat. Mætingin var gefin frjáls. Ég hef ekki mætt miklum skilningi þar sem ég var að vinna. Þáverandi yfirmaður minn, þrátt fyrir að vera heilbrigðisstarfsmaður, virtist ekki skilja að um sjúkdóm væri að ræða. Hann taldi að ég lægi heima í volæði. Hann vissi samt frá byrjun að eitthvað að.“

En í vetur fór að rofa til í þínu lífi. Hvað gerðist?

„Ég fór á námskeiðið Innri friður-Innri styrkur hjá Bergþóru Reynisdóttur geðhjúkrunarfræðingi og haldið að Fögruhlíð í Fljótshlíð. Ég las grein um námskeiðin í Vikunni sem ég var áskrifandi að lengi. Meðan mér leið verst gat ég ekki lesið bækur eða langar greinar einbeitingartíminn var það stuttur og margar greinar sem ég las í Vikunni hjálpuðu mér. Sumar las ég aftur og aftur og er enn að lesa. Það tók mig hins vegar tvo mánuði að taka ákvörðun um að fara á námskeið. Þegar ég fór inn á heimasíðu Bergþóru, liljan.is og sá að fyrirtæki hennar heitir Liljan ehf og fannst mér það vera tákn og verið væri að senda mér ákveðin skilaboð.

Helgin í Fögruhlíð var mér erfið. Margt af því sem sagt var kom eins og köld vatnsgusa framan í mig og ég gerði mér grein fyrir að ég yrði að gera eitthvað sjálf ef ég ætti að geta haldið áfram að lifa. Ég þyrfti að breyta sjálfri mér og taka ábyrgð á sjúkdómnum. Ég sá að ég átti minn þátt í vanlíðaninni og hugsanagangur minn var ekki réttur. Ég yrði að hætta að brjóta sjálfa mig niður og segja ljót orð um sjálfa mig. Ef mér ætti að líða betur yrði ég að taka á hugarfari mínu ekki að taka lyf og bíða eftir að eitthvað breyttist. Ég grét mikið þessa helgi á námskeiðinu og við Bergþóra áttum gott samtal í einrúmi á kvöldin. Hún benti mér á að langvinn viðtalsmeðferð væri heppileg fyrir mig og stakk upp því að ég fengi beiðni hjá heimilislækninum mínum og við færum að vinna saman að námskeiðnu loknu.“

Sérfræðingar mættu hlusta betur

Hvernig tók heimilislæknirinn í það þegar þú fórst til hans og sagðist vilja fara að vinna með geðhjúkrunarfræðingi?

„Hann var ekki viss um að það væri góð hugmynd og ætlaði ekki að fást til að samþykkja beiðnina. Hann spurði: „Hvað ætti hún að geta sem aðrir geta ekki?“ og vildi vita af hverju ég kysi frekar að vinna með henni en geðlækni.“

Og hverju svaraðir þú? Hvað gerir Bergþóru svona sérstaka að þínu mati?

„Fyrst og fremst hvernig hún hugsar og hennar hugsjónir. Allt það sem hún sýndi fram á meðan á námskeiðinu stóð. Hún hefur allt aðra sýn á sjúkdóminn en læknarnir. Þeir hlusta ekki almennilega á mann og ég hafði það oft á tilfinningunni gagnvart þeim að ég væri bara hlutur sem gæti tjáð mig. Hún hlustar á mig. Ég var hætt að hringja í geðlækninn sem ég var hjá því mér fannst ég stöðugt hrapa lengra niður í vanlíðan og hann bauð mér bara fleiri lyf. Bergþóra vildi vinna að því að finna ástæðurnar fyrir því að ég væri þunglynd og reyna að leysa úr þeim.“

Finnst þér þá skorta á að læknar og heilbrigðisstarfsfólk hlusti á fólk þegar það reynir að lýsa vanlíðan sinni?

„Já, það er ekki fallegt að segja það en maður þarf að reyna að fremja sjálfsmorð til að á mann sé hugsað. Þannig er það því miður. Þá fyrst virðist heilbrigðiskerfið uppgötva að eitthvað sé að. Það var ekki fyrr en ég hafði reynt sjálfsvíg tvisvar á tveggja mánaða tímabili að mér var hjálpað.

Ég gerði mér reyndar ekki sjálf fyllilega grein fyrir hversu alvarlegt ástandið var. Ég hélt alltaf að þetta myndi lagast og bráðum færi mér að líða betur. Staðreyndin er sú að maður þarf sjálfur að sættast við sjúkdóminn til að fá bata. Tímabundin tilfinningaleg vanlíðan er eðlilega en þegar hún er farin að safnast upp og vara í mörg ár þá er eitthvað að. Þunglyndið verður dýpra, eins og maður sé að moka sig niður í holu sem verður svartari eftir því sem neðar í jarðveginn er grafið. Ég hef oft verið spurð hvað hafi eiginlega gerst. Sjálfri finnst mér að móðurmissirinn hafi verið það áfall sem breytti skaplund minni. Það hófst með litlum tilfinningahnút, eins konar snjóbolta sem fór stækkandi eftir því sem árin liðu. Lyfin ein og sér leysa ekki svona tilfinningahnút. Maður verður að fá dyggilegan stuðning við að leysa hann. Fólk verður að skilja að þunglyndi er sjúkdómur og það velur sér enginn það hlutskipti að fá hann.“

Finnst hún eiga allt gott skilið í fyrsta sinn

Hvernig líður þér núna?

„Það er reyndar mismunandi eftir dögum. Ég nýt þó lífsins mun betur en áður og ég er mjög fegin að vera á lífi. Ég er ástfangin og finn loksins núna sterkt fyrir ástinni. Samband mitt við kærastann minn hefur varað í þrjú ár og þótt ég hafi alltaf fundið fyrir ást minni til hans hefur upplifunin aldrei verið jafnsterk. Ég hef verið á lyfjum og þau draga úr tilfinningum, gera mann flatan. Manneskja sem er á þunglyndislyfjum er einna líkust hljómflutningsgræjum sem stilltar hafa verið á low. Það er búið að minnka allt niður á minnsta styrk. Ég finn þess vegna meira fyrir lífinu, tilfinningasveiflum og lífið fýkur ekki lengur fram hjá mér. Í fyrsta sinn finnst mér ég eiga allt gott skilið.

Ég held dagbók og skrifa um það hvernig mér hefur liðið yfir daginn. Ég er ekkert að tíunda hvað ég gerði heldur fjalla fyrst og fremst um líðan mína og ef mér hefur liðið illa hjálpar dagbókin mér að skilja hvað kom vanlíðaninni af stað. Þegar ég les yfir sé ég sömuleiðis hvort mér hefur fundist ég fara rangt að hlutunum. Ég hef náð það langt að ég næ að stöðva sjálfa mig þegar ég byrja að brjóta mig niður. Þá get ég sagt við sjálfa mig: „Suss, ekki láta svona. Víst áttu allt gott skilið.“ Ég gef líðan minni einnig einkunn á bilinu 0-10 og hef búið til súlurit sem sýnir vel þróunina. Súluritið sýnir meðaltalið yfir vikurnar frá því við Bergþóra byrjuðum að vinna saman í mars.

Einn daginn spurði Bergþóra mig hvernig mér litist á að reyna að draga smá saman úr notkun þunglyndislyfjanna þar sem ég væri komin í mikið betra tilfinningalegt jafnvægi. Heimilislæknirinn var mjög jákvæður gagnvart þeirri hugmynd, lyfjagjöfin hefur verið minnkuð smá saman og súluritið hefur hjálpað mér við það. Ég stefni að því að verða að mestu leyti lyfjalaus í framtíðinni. Það mun taka tíma en þó að komi smá niðursveiflur af og til, þá er það eðlilegt. Ég sé núna að niðursveiflurnar urðu meiri þegar ég byrjaði að opna mig um tilfinningaleg mál sem hvílt hafa á mér svo lengi. Tilfinningasveiflurnar haldast í hendur við það sem ég er að vinna með hverju sinni.

Í fyrra greindist ég líka með vanvirkni í skjaldkirtli og hef fengið rétt lyf við því. Það kann að hafa haft sinn þátt í því að ég fór að verða þunglynd. Vanvirkni í skjaldkirtli fylgir slen, orkuleysi og vanlíðan og þótt ég viti ekki hvort hún hafi verið til staðar aftur þá hefur það ástand áreiðanlega haft árhif á þá stóru niðursveiflu sem ekki upplifði fyrir ári.“

Það er ómögulegt að sjá á þessari ungu, fallegu stúlku að hún sé veik. Lilja hlær þegar þetta er sagt og bendir á að það sé einmitt vandinn við þunglyndi. Fæstir beri það utan á sér að þeir séu veikir og þess vegna sé umhverfið oft neikvætt í þeirra garð. Hún telur sig vera á réttri leið, er full af bjartsýni og hlakkar til þess dags þegar hún hefur sigrast á þunglyndinu og fundið andlegt jafnvægi. Það er ekki hægt annað en að hafa trú á að þessari gullfallegu konu muni takast það.

Þær komu úr öllum áttum, á svipuðum aldri og allar höfðu þær tekist á við verkefni lífsins, sem voru bæði stór og smá og ekki síst fjölþætt. Lífið er stöðugt að færa okkur verkefni og þess vegna er mikilvægt að vinna að þeim með lausnarmiðaðri sýn … það auðveldar úrvinnsluna. Að þessu sinni fór sjálft námskeiðið fram í sumarhúsi kvenfélags Fljótshlíðar, í skógi vöxnu umhverfi innar í Fljótshlíðinni, en gisting og málsverðir voru sem fyrr í Fögruhlíð. Vinnan á námskeiðinu þessa helgi einkenndist af samkennd hópsins og miklum kærleika sem konurnar umvöfðu sjálfar sig og hinar í hópnum og þær voru ákveðnar í því að gera það sama framvegis gagnvart öðru fólki. Konur eru eðlislægt umhyggjusamar og kærleiksríkar manneskjur og svo fúsar að deila því með öðrum, en þessi eiginleiki kvenna verður seint metinn þeim til tekna. Með hugarverkfærin kærleikann og fyrirgefninguna í farteskinu erum við betri manneskjur, öll samskipti við annað fólk verða auðveldari og ánægjulegri og lífið sjálft farsælla.

Hreyfing, hvíld, hollt mataræði gott sjálfstraust og áreitastjórnun eru grundvallarþættir í andlegri vellíðan. Til að ná og andlegu jafnvægi þarf fólk að rækta ,,sjálfið” daglega og vera sér meðvitað um öll þau ytri áreiti sem hafa mikil áhrif á sálarlífið, meðal annars samskipti við aðra. Jákvæð hugsun, gleði og bjartsýni eru besta vítamínsprautan.

Hvernig getum við bætt sjálfstraust okkar?

Margir þættir hjálpast að við uppbyggingu sjálfstraustsins. Þar má nefna jákvætt hugarfar, að treysta og trúa á sjálfan sig og eiga jákvæð samskipti við annað fólk þar sem kærleikurinn og fyrirgefningin eru heimsins bestu hugarverkfæri. Ennfremur legg ég áherslu á það að lifa lífinu lifandi með því að taka einn dag fyrir í einu eða að vera til ,,Núna” og koma auga á allt það góða í kringum okkur. 
Konur eru sérfræðingar í að gera alla hluti að áhyggjuefni. Það tekur frá manni ómælda hugarorku sem betur væri nýtt sjálfum okkur til framdráttar.

Hvernig hjálpar þetta námskeið þátttakendum?

Það sem konunum sjálfum hefur fundist hjálpa sér hvað mest er að uppgötva ótrúlegan kraft innra með sér til framsækni, í bæði einkalífi og í starfi. Að konur sjálfar bera ábyrgð á heilsu sinni og hamingju. Ein kvennanna lýsti upplifun sinni af námskeiðinu þannig að hún gerði sér ljóst hversu mikilvægt er að rækta sjálfan sig og komast nær þeim sannleika, hver maður í raun og veru er. Að undirstrika styrkleika í stað þess að vera alltaf að reyna að bæla niður gallana sem eru jú hluti af manni. Sjálfstraustið er ein af mikilvægustu forsendum hamingju og þetta námskeið hjálpaði henni til að styrkja það meir og meir. Annað sem hún nefndi var að henni var sýnt fram á hvernig hægt er að brynja sig fyrir andlegum árásum sem eru aðeins til þess fallnar að brjóta mann niður andlega.